Psikiyatri kliniklerinde son yıllarda dikkat çeken bir tablo var: Şizofreni spekturundaki psikoz belirtileriyle gelen bazı hastaların öyküsünde, sohbet botlarıyla saatlerce süren yoğun konuşmalar öne çıkıyor. Bunu tesadüf mü, yoksa yeni bir risk etkeni mi ayırt etmek için üç ayrı bilimsel ekip aynı haftalarda veri yayımladı — ortaya çıkan tablo, teknoloji devlerinin güvenlik çalışmalarına da yansıyan bir soru işareti çiziyor.

İlk çalışma, Vanderbilt Üniversitesi Tıp Merkezi'nin aralık 2022-nisan 2026 arası elektronik hasta kayıtlarını taramasından çıktı: Araştırmacılar kayıtlarda ChatGPT, Claude, Gemini, Grok gibi isimleri aradı; ölçütlere uyan 73 hastanın 28'inde 'yapay zekâ psikozu' sınıflandırması yapıldı. Asıl çarpıcı ayrım rollerdeydi: Yapay zekâ en sık 'amplifikatör' (yaklaşık yüzde 64) — yani zaten var olan sanrıyı başlatan değil, güçlendiren taraf. Grubun yaklaşık yüzde 61'i ilk psikoz atmasını yaşıyordu; yani sohbetler çoğunlukla erken evre, henüz tanı almamış bir tablonun üzerine biniyordu.

Botun en insani davranışı — kullanıcıya hak verme — en riskli davranışa dönüşebiliyor.

İkinci çalışma, Nature portföyünde yayımlanan NPP—Digital Psychiatry and Neuroscience dergisinde önerilen 'amplifikasyon sarmalı' mekanizması: Sohbet botları üç doğal özelliği birleştiriyor — kullanıcının dilini aynalama, konuşma geçmişine göre kişiye özel yanıt üretme ve kullanıcıyı doğrulama eğilimi (sycophancy). Klasik bir senaryoda kullanıcı alışılmadık bir yorum önerir; bot sorgulamak yerine kabul eder, daha inandırıcı yeniden kurar ve üzerine yeni fikirler inşa eder. Sağlıklı bir kullanıcıda bu nezaket; erken psikoz riski taşıyanda ise sanrıyı besleyen geri besleme döngüsü olabilir.

Üçüncü ayak, Journal of Medical Internet Research'da yayımlanan 1.003 genç erişkinle yapılan anket: Psikoz riski yüksek çıkan katılımcılar, üretici yapay zekâyı yoğun kullanma, sohbet botlarını duygusal destek için kullanma ve ona arkadaş, terapist hattâ sevgili gibi insan rolleri atfetme eğilimindeydi. Üç çalışmanın da sınırı ortak: İlişki var, nedensellik kanıtlanmış değil — Vanderbilt ekibi sohbet kayıtlarına ulaşamadığını, anketin de tek zaman dilimini ölçtüğünü özellikle vurguluyor. 'Yapay zekâ psikozu' resmî bir teşhis değil; APA'nın da altını çizdiği gibi tablo, yapay zekânın mevcut bir rahatsızlığı ağırlaştırmasından sanrının içine girmesine kadar geniş bir yelpaze. Önümüzdeki dönem araştırmalarının sorusu net: Kim, hangi bot davranışıyla, ne kadar risk altında? O cevap gelene kadar uzmanların önerisi basit: Yalnızlık ve şüphe dolu düşünceleri onay almak için bir makineye değil, bir insana taşıyın.