Kan ile beynin arasındaki geçiş kontrolüne kan-beyin bariyeri deniyor. Uzun yıllar bu yapı geçirimsiz bir duvar gibi görüldü. Görüş sonra değişti: Bariyer seçici geçişlere izin veriyor. Gladstone Enstitüsü'nden ekip şimdi bu geçişlerin tam listesini çıkardı.

Ekip kandaki 861 proteini etiketleyip izledi. 92'sinin bariyeri geçip beyne girdiğini gösterdi. Bu proteinlerin çoğu uzak organlarda üretiliyordu; özellikle karaciğerde. Yani beyin, ihtiyacı olan bazı yapı taşlarını kandan karşılıyor.

Araştırmacılar APOA1 adlı proteine odaklandı. Bu protein Alzheimer'a karşı koruyucu etkilerle ilişkili. Beyne girdiğinde astrosit denen beyin hücrelerini kolesterol salgılamaya itiyor. Kolesterol ise sinir hücrelerinin haberleşme noktaları olan sinapsları ayakta tutuyor.

Alzheimer benzeri hastalığı olan farelerde tablo değişti. Bazı hayati proteinlerin bariyerden geçişi erken dönemde bozuldu. Yani hastalık bariyeri delip içeri sızmadı; önce beyne gerekli proteinin teslimatı durdu.

Çalışmanın yazarlarından nörobilimci Andrew Yang: 'Alanın uzun süredir kabulü şuydu: Bariyer sağlıklıyken geçirimsizdir ve Alzheimer yüzünden sızdırır hâle gelir.'

Yeni veri bu kabulü tersine çeviriyor. Bariyer aktif bir taşıyıcı; hastalığın ilk belirtilerinin sebebi bu taşımanın zayıflaması olabilir. Keşif tedavi için de kapı açıyor: APOA1'i bariyerden astrositlere taşıyan SR-B1 ve ABCA1 alıcıları bulundu. Taşımayı güçlendiren yöntemler düşünülebilir hâle geldi. İnsan çalışmaları bekleniyor; ama ilk mesaj belli: Alzheimer'ı anlamak için kana da bakmak gerekiyor.