Çocuk ve ergen depresyonunda fluoksetin — çoğunun Prozac adıyla tanıdığı ilaç — birçok klinik kılavuzda önerilen bir tedavi. Ama bu önerinin bilimsel temelinde tehlikeli bir çatlak olabilir: Nature'ın haberine göre, İngiltere'den bir araştırmacı grubu, 2006'da İran'da yapılan ve yalnızca 40 çocukla yürütülen tek bir klinik denemenin, kanıt havuzunu ilacın lehine yanlış yönlendirmiş olabileceğini gösterdi. Ekip, o denemenin verilerinin güvenilirliğini sorguluyor ve kılavuz komitelerini önerilerini yeniden gözden geçirmeye çağırıyor.

Çalışmanın yazarlarından Cambridge'li çocuk ve ergen psikiyatristi Richard Lyus'un mesajı net: 'Kılavuz komiteleri önerilerini gözden geçirmeli, ortaya koyduğumuz kanıtları kabul etmeli ve kullanımın hâlâ gerekçelendirilip gerektirilemeyeceğini kendi süreçlerinden geçirmeli.' Denemeyi yürüten ekip, araştırmacıların e-posta sorularına yanıt vermedi; geçen eylül medRxiv'de yayımladıkları ön baskıya da ses çıkmadı — Nature'ın yorum talebine de.

Kanıt havuzunu bozan denemeye 'zombi deneme' deniyor: ölmüş ama gömülmemiş; kılavuzlarda yaşamaya devam ediyor.

Yazarlardan Rennes Üniversitesi'nden psikiyatrist Florian Naudet, bulgunun önemini tek cümlede özetliyor: Tek bir verisi güvenilmez denemenin, ön sıradaki bir tıbbi tedavinin kanıt temelini nasıl bozabildiğini gösteren nadir bir net örnek bu. Bilim insanları uzun süredir kusurlu çalışmaların sistematik derlemeleri kirlettiği konusunda uyarmaktaydı; ama çoğu zaman iz sürülmesi zor, dağınık bir kirlilikti. Bu vakada kirin kaynağı tek, adresi belli.

Vatandaş için taşınacak ders iki katmanlı. Birinci katman ebeveynler ve hastalar için: Bir ilacın kılavuzda olması, arkasındaki her çalışmanın kusursuz olduğu anlamına gelmiyor; tedavi kararında doktorla açık konuşmak ve tedaviye yanıtın düzenli izlenmesi değerini koruyor. İkinci katman sistemin kendisi için: Kanıt derlemelerine 'zombi' taraması eklenmesi, güncellenen denemelerin izlenmesi ve kılavuz güncellemelerinin kaynak çalışma denetimiyle yapılması — bu vaka, hepsinin neden şart olduğunu gösteren ders kitabı örneği.