Yağ deyince çoğumuzun aklına karnın etrafında kalori depolayan beyaz yağ gelir. Ama bedenimizde tam ters işi yapan bir başka yağ var: kahverengi yağ. Boyunda, koltuk altlarında ve göğüste bulunan bu doku, kalorileri yakıp ısı üretiyor — ve Nature'da yapay zekâ destekli analizle yayımlanan, 100 binden fazla kişiyi kapsayan alanının en büyük çalışması, bu dokunun sağlıkla ilişkisini çok daha genişletiyor: 'Aktif' kahverengi yağı olan kişilerde tip 2 diyabet, depresyon ve kaygı dahil birçok sağlık sorunu daha az görülüyor.

Kahverengi yağın hikâyesinin kendisi ilginç: Bilim insanları on yıllarca bu dokunun yalnızca yenidoğanlarda var olduğunu — bebekler titremeyi öğrenmeden önce ısınmalarını bu fırının sağladığını — sanıyordu. 2009'da ilk kez yetişkin insanlarda da kahverengi yağ bulunduğu rapor edildi; o günden beri araştırma alanı büyüyor. Yeni çalışma, yapay zekâ yardımıyla binlerce taramayı 'kahverengi yağ aktif mi' diye sınıflandırıp kapsamlı sağlık kayıtlarıyla eşleştirdi.

Bedenimizde kalori yakan bir fırın taşıdığımızı on beş yıl önce öğrenmişiz — fırının sıcaklığı, sağlığımızın geniş bir haritasıyla ilişkili görünüyor.

Harvard Tıp Fakültesi'nden moleküler biyolog Shingo Kajimura, çalışmayı alanın 'en kapsamlı ve muhtemelen en önemli işlerinden biri' olarak nitelendiriyor. Ama dengeleyen sesler de var: Washington Üniversitesi'nden Irfan Lodhi, çalışmanın geriye dönük — yani geçmiş veriden bakılan — bir analiz olduğunu; kahverengi yağın tüm bu faydalara gerçekten neden olup olmadığını kanıtlamak için daha çok iş gerektiğini hatırlatıyor. Yine de onu 'çok ilginç ve sürpriz bir çalışma' diye tanımlıyor.

Sıradan okur için önümüzdeki soru pratik: Kahverengi yağ aktifleştirilebilir mi? Bilinen uyarıcılar arasında serinlik (soğukta kalmak kahverengi yağı çalışmaya zorluyor) ve düzenli egzersiz var; ilaç yoluyla aktifleştirme ise araştırma konusu. Kesin reçete yok — ama 100 bin kişilik veri, 'iyi yağ' diye alaycı bir deyimle anılan bu dokunun ciddiyetini artırdı: Kahverengi yağın gelecekte kalp-damar ve ruhsal sağlık risk değerlendirmelerine girmesi sürpriz olmaz.