İkinci Dünya Savaşı'nın efsanevi şifre makinesi Enigma, tarihe kilitlenmiş binlerce mesaj bıraktı — çoğu hâlâ çözülmemiş. Şimdi bu kilitli kapılara beklenmedik bir anahtar dokundu: Nature'ın haberinde anlatılan olayda, kriptografi deneyimi olmayan Carter Leffen, OpenAI'ın GPT-6 Astra modelinden 1941'de şifrelenmiş bir Alman ordu mesajını çözmesini istedi; modeli birkaç kez 'düşmeye devam et' diye dürttü ve mesaj 85 yıl sonra ilk kez okunabilir hâle geldi.

Leffen tek değil: Büyük dil modellerini tarihi şifreleri kırmak için kullanan amatörler hızla çoğalıyor. Yöntem, iki yeteneğin birleşimine dayanıyor — modeller çözme algoritmalarını hızla devreye sokabiliyor ve aynı anda internetten olayın tarihsel bağlamına dair ek belge arayabiliyor. Leffen'in örneğinde yapay zekâ, bağımsız kriptografi uzmanı Frode Weierud'un Oslo'da yürüttüğü 'Crypto Cellar Research' arşivinden 10 Temmuz 1941 tarihli, 82 karakterlik kısa bir mesaj seçti — muhtemelen 2017'de çözülmüş aynı günlüğü başka bir mesajla ilişkili olduğu için.

Şifre kırmanın aristo dönemi profesyonellerindi; şimdi masa başındaki meraklılar, tarihin kalan kilitlerini anahtarlıyor.

Kriptografi uzmanlarının tepkisi iki kutuplu: Bir yanda bu ilgi patlamasından heyecan duyanlar, öte yanda doğrulama talepleriyle boğuşanlar. Haberde aktarılan tabloda uzmanlar, 'kriptanalizden gerçekten anlamayan insanlardan gelen o kadar çok yanlış pozitif var ki' diyerek bir uyarı yapıyor: Yapay zekânın 'çözdüm' demesi, mesajın gerçekten çözüldüğü anlamına gelmiyor; tarihsel doğrulama hâlâ insan uzmanının işi.

Bu hareketin kültür tarihi için anlamı büyük: Savaş arşivlerinde, aile sandıklarında ve müze depolarında bekleyen çözülmemiş şifreler — kim kim ne yazdı, hangi konvoy nereye gidiyordu — şimdi meraklıların erişiminde. Amatör katkının bilim tarihinde belli başlı zaferleri olmuştur; yapay zekâ çağında bu zaferlerin hızı artacak. Gerekli olan tek şey, heyecanı doğrulama disipliniyle dengelemek: Coşku çözücü, sabır doğrulayıcıdır.